KAGITHANE
Kagithane Ilçesi
Marmara bölgesinde ve Istanbul Iline bagli sirin bir Ilçedir.
Ilçemiz 04.07.1987 gün ve 19508 sayili Resmi Gazete de yayinlanan
3392 sayili Kanun ile,Sisli Ilçesinden ayrilarak müstakil
bir Ilçe olmustur. Kagithane Kaymakamligi da, 08.08.1988 tarihinde
Resmi dairelerin teskil edilmesinden sonra fiilen hizmete baslamistir.
Ilçemiz 14 Km2 olup, Dogusunda Besiktas Ilçesine bagli Levent
sirtlari,Batisinda Eyüp Ilçesine bagli Alibeyköy semti,Kuzeyinde
Sisli Ilçesine bagli Ayaz aga köyü,Güneyinde Silah
taraga semtleri ile çevrilidir. Arazi yapisi engebeli olup, Derelerden
ve Vadilerden olusmustur. Bu bölgeler ise yerlesim alani olarak kullanilmaktadir.
Tarihsel Gelisimi: Kagithane, Istanbul'da Haliç körfezine
dökülen bir dere ile, bunun vadisinde eski kagit imalathanelerinin
bulunmasi nedeni ile bu adi almistir. Zamaninda bu imalathaneler disinda;
Un degirmenleri ve Baruthanelerin bulundugu, Düzlük kesimlerde
ise Cirit oyunlari ve Ok atisi için talim sahalari bulundugu bilinmektedir.
1530 Haziran Ay'inda
Kanuni Sultan Süleyman'in ogullari Sehzade Mustafa ve Sehzade Mehmet
ile Sehzade Selim'in Sünnet dügünleri At Meydani'nda baslamis
ve üç hafta devam ettikten sonra Kagithane sahrasinda bir
kosu ile sona ermistir. Kagithane 18.asirdan önce de Laleleri ile
meshurdu.Evliya Çelebi buradaki (Lalezar Mesiresi'nde) "Kagithane
Lalesi"ismiyle meshur "Lale-i Günegün"den bahsederek,
"Lale vakti buraya gelenlerin akli perisan olur" diye yazmistir.
Kagithane 18.asirda 3.Sultan Ahmet'in Veziri Damat Nevsehirli Ibrahim
Pasa'nin zamaninda Lale Devri ile dillere destan olmustur. 28.Çelebi
Mehmet Efendi'nin Paris'ten getirdigi Versay bahçe ve kösklerinin
planlarina göre,Kagithane deresi etrafinda Padisaha ile Vezirlere
özgü 60 kadar Kasr ve kösk yapilmis ve kiyilar Karaagaç
düzenlenmistir. Dere kenarlari kavak ve çinar agaçlari
ile süslenmistir.Enmeshur Kasr,"Sadabad" olarak anilmaktadir.
Derede çaglayanlar yapilmis,geceleri kaplumbagalar üzerine
mumluk dikilerek Lale bahçeleri arasinda çiraganlar düzenlenmeye
baslanmistir. O yillarda Kagithane'yi; Lale tarlalari,Havuzlar,Fiskiyeler
ve ren renk görünen Köskler birbirini tamamlayan unsurlardi.
Göz kamastiran Kagithane bahçe ve Kasr'larinin öyküleri,
halk arasinda türlü dedikodulara yol açmis,bilhassa eglencelerin
alip yürümesi .hosnutsuzluklara,elestirilere neden olmustur.
Edebiyatimiza da konu olan bu görünüm ve yapitlar Patrona
Halil Isyani'nda yikilarak düz bir alan haline getirilmistir.
Kagithane eglence
merasiminin zamani Ilkbahardi. Hidirellez'den itibaren Halk kayiklarla,arabalarla
tatil günlerinde bu yöreyi doldururdu. Kagithane,birçok
toplantilarin yapildigi,resmi ziyaretlerin,dügünlerin düzenlendigi
bir yerdi. 1808 yilinda Alemdar Mustafa Pasa'nin davet ettigi Imparatorlu
k Ayanhane'den ve esrafi, Kagithanede toplanarak meshur "Sened-i
Ittifak" i düzenlemislerdir. Eski Kagithane'den bugün hemen
hemen hatira yoktur. 2nci Dünya savasi sirasinda Çaglayan
ve Imrahor Kasr'lari yiktirilmis,hatta dere içindeki çaglayani
saglayan oyma mermer kaideler ve eski nisan taslari da sökülmüs,bugün
bir harabe haline gelmistir. 1481-1512 yillari arasinda Osmanli Imparatorlugu
Padisahlarindan 2.Beyazit devrinde Candereci Muhittinzade Vakfi ile kurulan
ve açiklandigi sekilde devreler geçiren Kagithane köyü'nün
ilk nüvesi,Merkez mahallesindeki yerlesmelerle baslamistir. Halen
Belediye Meydanina bakan "Daye Hatun Camii" bu devirden kalmadir.
Eski tarihsel yapiyi tasiyan ahsap evlerden birçok örnek halen
göze çarpmaktadir. Bugün Istihkam Okulunun yapildigi
yerde eski kasr yaninda günümüze gelmis olan "Sadabad
Camii"bulunmaktadir. Sadabad bahçe ve mesireleri, Osmanli-Türk
toplumundan dogan bütünlesme özelliklerini ortaya koyan
önemli örneklerden birisidir. Dogal özellikleri, nedeniyle
Kagithane daha Sadabad bahçeleri gelismeden de Istanbullularin
ve Hükümdarlarin doga ile bir araya geldikleri yerlerin önde
gelenlerindendir. Hükümdarlardan ilk defa Kanuni Sultan Süleyman'in
ilgisini çekmis olan Kagithane,3.Ahmet devrinde yaptirilan Sadabad
Kasri ile imar edilmeye baslandi.
Nitekim Halic'e dogru Kagithane ve Alibey dereleri kiyilarinda devletçe
parsellenerek, devrin ileri gelenlerine verilen arazide yaptirilan ve
sayilari 170'i asan birbirinden zarif Kösk ve güzel bahçelerle
Kagithane bir yazlik dinlenme sitesi haline gelmisti. Halkin kullandigi
genis mesire çayirliklariyla kusatilan bu kasirlar toplulugu, Sadabad
Sarayi ve bahçesiyle birleserek Haliç'ten Kagithane köyüne
kadar birbirinden güzel bir dizi peyzaji içeren bir bahçe
ve su sehri oldu. Böylece Osmanli tarihi içinde peyzaj mimarligi
yönünden kentin belli bir kesimi planli bir biçimde ve
kisa bir zaman süresinde rekreasyon amaciyla gelistirilmesi gibi
bir olgu ile karsilasmaktayiz. Bu gelismenin oldugu "Lale DevrTnde
doga ve bahçe tutkusu sinirlarini asarak halka kadar ulasti. O
devirde genel kültürümüzün çesitleri sanat
bölümlerindeki gelismeler bahçe sanati da önemli
bir yer almistir. Daha öncede belirtildigi üzere Patrona Halil
isyani ile bir enkaz haline gelen Sadabad Kasirlari ve bahçelerinin
küçük bir bölümü 3.Ahmet 'ten sonraki
Hükümdarlar ve özellikle 1.Mahmut,3.Selim ve 2.Mahmut zamaninda
onarildi. Fakat hiçbir zaman Lale devrindeki yapi ve ruh olgunluguna
erismedi.2.Mahmut tarafindan onarilarak "Çaglayan Kasri"olarak
adlandirilan Sadabad 1940 larda yikilarak Askeri okul insa edildi. Bu
gün ünlü bahçesinin en önemli özelliklerinden
biri olan mermer kapli kanal ve çaglayanlari yapan mermer kaske
ve kaselerden birkaç parça kalmistir. Dogal bir çayirlik
olan Kagithane vadi tabani su kiyisi ve vegetasyonun da ,bir kordon gibi
dere boylarini takip etmesi ile ortaya çikan bir görünümdeydi.
Gürgen, çinar, kizilagaç, sögüt, ardiç
agaçliklarinin dogal olarak kümelenmis vadiyi kusatan dik
sirtlar ve tepeler.maki vb. topluluklari ile kapli idi.
Bodur, yapragini dökmeyen
Mese, Yabani sakiz, funda, defne, Laden, kocayemis,katir tirnagi, ates
dikeni,erguvan, çeti vb. çogunlugunu her dem yesil makiler
teskil ettigi bu gümrah dokuya yer yer Belgrad ormanlarinin uzantisini
olusturan yaprakli orman agaçlari hatirlatilirdi. Kagithane ve
Alibeyköy mesireleri 3.Ahmet devrine kadar halkin ilgi gösterdigi
birer dinlenme ve eglence arenalariydi.1717'de Sadrazam Ibrahim pasa tarafindan
verilen bir kir söleninden sonra, bir harikulade güzel vadi,3.Ahmet'in
özel ilgisini çekmistir. 17.Yüzyil ortalarinda yasamis
meshur seyyahlarimizdan Evliya Çelebi'nin kaydettigine nazaran,Kagithane
mesiresi Arap,Acem,Hint,Yemen ve Habes yani Afrika ve Asya seyyahlari
arasinda emsalsiz bir mesire yeriydi. Hatta bazi kimseler Kagithane deresine
giderek yüzerler idi. Tarihsel perspektif içinde Kagithane
bahçe ve mesirelerindeki regrasyon türleri,devrin toplumsal
ve kültürel özelliklerini yansitir. Kagithane, Sadabad
ve diger Kasr'larin yapilmasi ve buranin gözde bir dinlenme yeri
olmasindan sonra Hükümdar ve Devlet büyüklerinin yeni
saray' da basladiklari (Çiragan eglenceleri), buraya aktarilmis
oldu. Özellikle Hükümdar'in Sadabad'a gelisi büyük
bir tören ve senliklere neden olurdu. At yarislari, cirit oyunlari,
güresler, musikili, siirli eglencelerle bütünlenirdi. Halk
için mesirelerin,bu özel günlerde ayri bir güzellik
ve çekiciligi olur idi. Yesilliklerin bir kordon gibi kusattigi
dere boylarinda yüzerler,kayikla gezerlerdi. Mesireler halk için
bu serin ve renkli dekor içerisinde müzikli ve renkli bir
serüven olurdu. Kagithane'nin en önemli taniklarindan biri de
Sair Nedim olmustur.
"Bir sefa bahsedelim
gel si Dil-i nasade, pidelim serv-i revanim yürü Sa'dabad'a,
Iste üç çifte kayik iskelede amade, Gidelim serv-i
revanim yürü Sa'dabad'a." Kagithane'deki Baruthane ise
çok daha eskilere 2.Beyazid döneminde kurulmus; Kanuni döneminde
Kaggir 'e çevrilmis ve üzeri kursunla kaplanmistir. Baruthane,
1.Ibrahim dönemine kadar üretimini sürdürmüstür.
1955 Nüfus sayisi ile nüfusu 3084 olan Kagithane de gelisme
1955 yilindan sonra baslamistir.3 mahalleden olusan Kagithane nüfusu
yaklasik 2355 kadardir. Bu mahalleler ; a-Yukari mahalle(Kagithane ilkokulu
yöresi) ,b-Orta Mahalle (Camiinin oldugu kisim), c-Asagi Mahalle
(Mezarlik-Silahtar yolu) 1 Mart 1963 tarihine kadar köy muhtarligi
ile yönetilmis, mezbahanin Kuzey Batisinda ki Pirnala semtinde (Kemerburgaz
yolu) üzerinde gelismeler baslamistir. 1953 de bir dernek karariyla
Çaglayan ve Hürriyet mahalleleri kurularak, 1934 yilinda olusan
yanginda evi yananlara dagitilmistir. Önce 45 hane ile baslayan yerlesme
zamanla çogalmis ve 1960 yilindan önce Istanbul da girisilen
genis çaptaki , imar hareketlerinden çesitli yol kamulastirilmalari
nedeni ile Gültepe,Harmantepe, Çeliktepe ve Ortabayir semtlerinde
Istanbul mesken ve planlama Genel Müdürlügü tarafindan
halka yer verilmis ve böylece bu mahallelerin nüvesi atilmistir.
Kagithane Belediye sinirlari içinde yerlesme önce de belirtildigi
gibi,Merkezde baslamissa da burada fazla gelisme göstermeden Çaglayan,Çeliktepe
ve devami olan Sanayi Mahallesi sirtlarinda yogun bir sekilde yerlesmeler
baslamistir. Kagithane Ilçesi bugün 19 mahalleden ibarettir.
Ilçeyi olusturan
19 mahallenin adlari söyledir: Çaglayan Mahallesi,Çelitepe
Mahallesi,Emniyetevler Mahallesi,Sanayi Mahallesi,Gültepe Mahallesi,Gürsel
Mahallesi,Harmantepe Mahallesi,Hürriyet Mahallesi,Seyrantepe Mahallesi,Sirintepe
Mahallesi,Çaglayan Mahallesi,Ortabayir Mahallesi,Telsizler Mahallesi,Talaipasa
Mahallesi,Yahya Kemal Mahallesi,Hamidiye Mahallesi,Nurtepe Mahallesi,Mehmet
Akif Mahallesi,Yesilce Mahallesi
Ilçemiz nüfusu;
daha çok Anadolu'dan gelen halk çogunlugundan olusmaktadir.
Kagithane nüfus kütüklerinde, kayitli kadin ve erkek sayisi
100.000 kisidir. Ilçe nüfusunun büyük bir kismini
çalismaya gelen insanlarlardan (daha çok Anadolu, Orta Anadolu
ve Güney Anadolu'dan gelen insanlardan) olusturmaktadir. Ilçede
hizli bir yapilasma görülmektedir.Km2 düsen nüfus
orani 24660 kisidir.
Idari durum : Kagithane
ilçesi Istanbul'un Sisli ilçesine bagli bir köy iken,1
Mart I963 tarihinde Kagithane Belediyesi kurulmus, Sisli ilçesi
Belediyesinin bir subesi olarak hizmet vermistir.
8.7.987 Tarih ve I9507 sayili Resmi Gazetede yayimlanan 3392 sayili Kanunla
Sisli ilçesinden ayrilarak müstakil bir ilçe olarak
kurulmustur.
8.8.1988 tarihinde Kaymakamligin ve diger resmi dairelerin kurulmasi ile
hizmet vermeye baslamistir.
26 Mart 1989 tarihinde yapilan Mahalli Idareler Seçimleri ile Belediye
Baskanligi olusturulmustur.
Ilçemizin 19 mahallesi mevcut olup,Resmi Daireleri ile hizmet vermeye
muntazam olarak devam edilmekte,halkin hizmeti ve beklentilerde eksiksiz
olarak yürütülmekte ve yerine getirilmektedir.
|